Kārakakaṇḍa Appendix
Commentarial terms for vibhattis
| (English) | (grammar) | (comm. sub-c) |
|---|---|---|
| case | vibhatti | vacanaṁ |
| nominative | paṭhamā | paccattha vacanaṁ |
| vocative | ālapana | ālapana vacanaṁ |
| accusative | dutiyā | upayoga vacanaṁ |
| instrumental | tatiyā | karaṇa vacanaṁ |
| dative | catutthī | sampadāna vacanaṁ |
| ablative | pañcamī | nissakka vacanaṁ |
| genitive | chaṭṭhī | sāmi vacanaṁ |
| locative | sattamī | bhumma vacanaṁ |
- vibhatti: vacanaṁ
- paccattha (pati attha): separate nature / meaning (the meaning of the stem)
- upayoga (upa yoga): combined closely (with the verb)
- nissakkaṁ (ni √sar): go out (from this place); nissarati etasmāti nissakkaṁ
- bhumma (√bhū ma): bhavanti etthāti bhummaṁ (they exist here)
paccattamupayogañca, karaṇaṃ sampadāniyaṃ, nissakkaṃ sāmivacanaṃ, bhummā’lapanamaṭṭhamaṃ (rpsd)
Atthas and their synonyms
- liṅga
- ālapana
- kamma
- kammappavacanīya
- kriyāvisesana
- accantasaṁyoga
- karaṇa
- kattu
- kriyāpavagga
- sahādiyoga
- itthambhūtalakkhaṇa
- aṅgavikāralakkhaṇā
- sampadāna
- apādāna / avadhi
- kāraṇa / hetu / nimitta
- sahayoga
- bhāvalakkhaṇa
- sambandha
- niddhāraṇa
- anādara
- ādhāra / okāsa / ādhikaraṇa
Summary tables
vibhattis and the atthas they express
| paṭhamā | dutiyā | tatiyā | catutthī | pañcamī | chaṭṭhī | sattamī |
|---|---|---|---|---|---|---|
| liṅga | kamma | karaṇa | sampadāna | apādāna | sambandha | ādhāra |
| ālapana | kammappavacanīya | kattu | kāraṇa | kāraṇa | kamma | nimitta |
| kāraṇa | kriyāvisesana | kāraṇa | karaṇa | karaṇa | kamma | |
| accantasaṁyoga | kriyāpavagga | sahayoga | kattu | karaṇa | ||
| special cases | sahādiyoga | bhāvalakkhaṇa | apādāna | sampadāna | ||
| kāraṇa | itthambhūtalakkhaṇa | kāraṇa | apādāna | |||
| kamma | ādhāra | niddhāraṇa | ||||
| aṅgavikāralakkhaṇa | niddhāraṇa | bhāvalakkhaṇa | ||||
| apādāna | bhāvalakkhaṇā | anādara | ||||
| ādhāra | anādara | w/ sāmi, issara | ||||
| w/ sāmi, issara |
- kāraṇa is also called hetu or nimitta
- nimitta in the sattamī
atthas and the vibhattis that express them
| attha | vibhattis |
|---|---|
| liṅga | paṭhamā |
| ālapana | paṭhamā |
| kamma | dutiyā |
| tatiyā | |
| chaṭṭhī | |
| sattamī | |
| kammappavacaniya | dutiyā |
| kriyāvisesana | dutiyā |
| accantasaṁyoga | dutiyā |
| karaṇa | tatiyā |
| pañcamī | |
| chaṭṭhī | |
| sattamī | |
| kattu | tatiyā |
| chaṭṭhī | |
| kāraṇa, hetu, nimitta | all |
| kriyāpavagga | tatiyā |
| sahādiyoga | tatiyā |
| sahayoga | pañcamī |
| itthambhūtalakkhaṇa | tatiyā |
| sambandha | chaṭṭhī |
| aṅgavikāralakkhaṇa | tatiyā |
| apādāna | tatiyā |
| pañcamī | |
| chaṭṭhī | |
| sattamī | |
| ādhāra | sattamī |
| chaṭṭhī | |
| tatiyā | |
| sampadāna | catutthī |
| sattamī | |
| kāraṇa | all |
| sambandha | chaṭṭhī |
| niddhāraṇa | chaṭṭhī |
| sattamī | |
| bhāvalakkhaṇa | pañcamī |
| chaṭṭhī | |
| sattamī | |
| anādara | chaṭṭhī |
| sattamī |
Vocabulary
sādhaka
nt. (gram) factor which make an action possible; element; cause √sādh + *e + aka ~ adj. effecting, accomplishing ✗ nt. proof ✗
avasāna
nt. ending; finishing; concluding ava + √sā + ana ~
samavāya
masc. coming together; combination; meeting saṃ + ava + √i + *a ✓ masc. event ✗ masc. inherence (of cause in effect, according to brahmanical philosophy) ✗
mita
pp. measured; balanced; limited √mā + ta ✓ adj. of value; in measure; worth as much as √mā + ta ✓
kāṇa
adj. blind in one eye; one-eyed; half-blind ✓ masc. one-eyed man; who is blind in one eye ✓
khañja
adj. lame; limping √khañj + a ✓
apavagga
masc. final delivery, end ✗
padīyati
pr. is given out or presented ✗
silāghati
pr. extols, boasts ✗
avadhi
aor. (+acc) beat; struck; hurt a + √vadh + i ✓ masc. boundary, limit ✗ masc. limit, limitation ✗
niddiṭṭha
pp. defined; designated; explained nī + √dis + ta ✓
mariyāda
adj. keeping the rules; sticking to the boundaries; staying within limits mariyādā + a ~ fem. boundary; border; limit ✓ fem. barrier, dam, embankment ✗
abhividhi
masc. (gram) restriction, inclusion ✗
vikala
adj. mutilated; maimed; crippled; impaired; defective; (comm) separated ✓ adj. in want of, being without ✗
sakhila
adj. kind; friendly sakha + ila ✓
mita
pp. hmeasured; balanced; limited √mā + ta ✓ adj. of value; in measure; worth as much as √mā + ta ✓
samāgañchi
aor. (+instr) was united (with); was associated (with); affiliated (with); connected (with); lit. went together saṃ + ā + √gam + a + i ✓
rājapurisa
king’s man (guards)
sarado
(m.) autumn; season following the rains
dāttaṁ
nt. sickle
Exercise
- instrumental case
- tisaraṇena saddhiṃ pañcasīlaṃ dhammaṃ – sahādiyogattha
- sugandhinā’haṃ gandhena pūjayāmi tathāgataṃ – karaṇattha
- pūjemi buddhaṃ kusumena’nena – karaṇattha
- puññena me’tena labhāmi mokkhaṃ – karaṇattha
- amhehi sambhataṃ puññasampadaṃ – kattvattha
- dative case
- namo tassa bhagavato arahato – sampadānattha
- sabbe devā anumodantu, sabbasampattisiddhiyā – sampadānattha
- senāsanaṃ paṭisevāmi sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya – tadatthasampadāna
- ablative case
- adinnādānā veramaṇī-sikkhāpadaṃ – apādānattha (virati)
- avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ – *hetvattha *
- āsavakkhayā’vahaṃ hotu, sabbadukkhā pamuñcatu – apādānattha
- sataṃ samāgamo hotu, yāva nibbānappattiyā – apādānattha (with yāva)
- genitive / locative case
- supaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho – sambandhattha chaṭthī
- yo vadataṃ pavaro manujesu – niddhāraṇattha chaṭṭhī
- sabbe bhāyanti maccuno – apādānattha chaṭṭhī
- yattha ca dinna(ṁ) mahapphalamāhu, catusu sucīsu purisayugesu – sampadānattha sattamī
- imesaṃ tesattatiyā ñāṇānaṃ sattasaṭṭhiñāṇāni sāvakāsādhāraṇāni – niddhāraṇattha chaṭṭhī
- imameva kāyaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino – karaṇattha chaṭṭhī
- ācariyo me bhante hohi, āyasmato nissāya vacchāmi – kammattha chaṭṭhī
- imasmiṃ sati idaṃ hoti - bhavalakkhaṇa sattamī
- surāmerayapāne pācittiyaṃ – nimittattha sattamī
