Kārakakaṇḍa Appendix

Commentarial terms for vibhattis

(English) (grammar) (comm. sub-c)
case vibhatti vacanaṁ
nominative paṭhamā paccattha vacanaṁ
vocative ālapana ālapana vacanaṁ
accusative dutiyā upayoga vacanaṁ
instrumental tatiyā karaṇa vacanaṁ
dative catutthī sampadāna vacanaṁ
ablative pañcamī nissakka vacanaṁ
genitive chaṭṭhī sāmi vacanaṁ
locative sattamī bhumma vacanaṁ
  • vibhatti: vacanaṁ
  • paccattha (pati attha): separate nature / meaning (the meaning of the stem)
  • upayoga (upa yoga): combined closely (with the verb)
  • nissakkaṁ (ni √sar): go out (from this place); nissarati etasmāti nissakkaṁ
  • bhumma (√bhū ma): bhavanti etthāti bhummaṁ (they exist here)

paccattamupayogañca, karaṇaṃ sampadāniyaṃ, nissakkaṃ sāmivacanaṃ, bhummā’lapanamaṭṭhamaṃ (rpsd)

Atthas and their synonyms

  • liṅga
  • ālapana
  • kamma
  • kammappavacanīya
  • kriyāvisesana
  • accantasaṁyoga
  • karaṇa
  • kattu
  • kriyāpavagga
  • sahādiyoga
  • itthambhūtalakkhaṇa
  • aṅgavikāralakkhaṇā
  • sampadāna
  • apādāna / avadhi
  • kāraṇa / hetu / nimitta
  • sahayoga
  • bhāvalakkhaṇa
  • sambandha
  • niddhāraṇa
  • anādara
  • ādhāra / okāsa / ādhikaraṇa

Summary tables

vibhattis and the atthas they express

paṭhamā dutiyā tatiyā catutthī pañcamī chaṭṭhī sattamī
liṅga kamma karaṇa sampadāna apādāna sambandha ādhāra
ālapana kammappavacanīya kattu kāraṇa kāraṇa kamma nimitta
kāraṇa kriyāvisesana kāraṇa   karaṇa karaṇa kamma
  accantasaṁyoga kriyāpavagga   sahayoga kattu karaṇa
  special cases sahādiyoga   bhāvalakkhaṇa apādāna sampadāna
  kāraṇa itthambhūtalakkhaṇa     kāraṇa apādāna
    kamma     ādhāra niddhāraṇa
    aṅgavikāralakkhaṇa     niddhāraṇa bhāvalakkhaṇa
    apādāna     bhāvalakkhaṇā anādara
    ādhāra     anādara w/ sāmi, issara
          w/ sāmi, issara  
  • kāraṇa is also called hetu or nimitta
    • nimitta in the sattamī

atthas and the vibhattis that express them

attha vibhattis
liṅga paṭhamā
ālapana paṭhamā
kamma dutiyā
  tatiyā
  chaṭṭhī
  sattamī
kammappavacaniya dutiyā
kriyāvisesana dutiyā
accantasaṁyoga dutiyā
karaṇa tatiyā
  pañcamī
  chaṭṭhī
  sattamī
kattu tatiyā
  chaṭṭhī
kāraṇa, hetu, nimitta all
kriyāpavagga tatiyā
sahādiyoga tatiyā
sahayoga pañcamī
itthambhūtalakkhaṇa tatiyā
sambandha chaṭṭhī
aṅgavikāralakkhaṇa tatiyā
apādāna tatiyā
  pañcamī
  chaṭṭhī
  sattamī
ādhāra sattamī
  chaṭṭhī
  tatiyā
sampadāna catutthī
  sattamī
kāraṇa all
   
sambandha chaṭṭhī
niddhāraṇa chaṭṭhī
  sattamī
bhāvalakkhaṇa pañcamī
  chaṭṭhī
  sattamī
anādara chaṭṭhī
  sattamī

Vocabulary

sādhaka

nt. (gram) factor which make an action possible; element; cause √sādh + *e + aka ~ adj. effecting, accomplishing ✗ nt. proof ✗

avasāna

nt. ending; finishing; concluding ava + √sā + ana ~

samavāya

masc. coming together; combination; meeting saṃ + ava + √i + *a ✓ masc. event ✗ masc. inherence (of cause in effect, according to brahmanical philosophy) ✗

mita

pp. measured; balanced; limited √mā + ta ✓ adj. of value; in measure; worth as much as √mā + ta ✓

kāṇa

adj. blind in one eye; one-eyed; half-blind ✓ masc. one-eyed man; who is blind in one eye ✓

khañja

adj. lame; limping √khañj + a ✓

apavagga

masc. final delivery, end ✗

padīyati

pr. is given out or presented ✗

silāghati

pr. extols, boasts ✗

avadhi

aor. (+acc) beat; struck; hurt a + √vadh + i ✓ masc. boundary, limit ✗ masc. limit, limitation ✗

niddiṭṭha

pp. defined; designated; explained nī + √dis + ta ✓

mariyāda

adj. keeping the rules; sticking to the boundaries; staying within limits mariyādā + a ~ fem. boundary; border; limit ✓ fem. barrier, dam, embankment ✗

abhividhi

masc. (gram) restriction, inclusion ✗

vikala

adj. mutilated; maimed; crippled; impaired; defective; (comm) separated ✓ adj. in want of, being without ✗

sakhila

adj. kind; friendly sakha + ila ✓

mita

pp. hmeasured; balanced; limited √mā + ta ✓ adj. of value; in measure; worth as much as √mā + ta ✓

samāgañchi

aor. (+instr) was united (with); was associated (with); affiliated (with); connected (with); lit. went together saṃ + ā + √gam + a + i ✓

rājapurisa

king’s man (guards)

sarado

(m.) autumn; season following the rains

dāttaṁ

nt. sickle

Exercise

  1. instrumental case
    • tisaraṇena saddhiṃ pañcasīlaṃ dhammaṃ – sahādiyogattha
    • sugandhinā’haṃ gandhena pūjayāmi tathāgataṃ – karaṇattha
    • pūjemi buddhaṃ kusumena’nena – karaṇattha
    • puññena me’tena labhāmi mokkhaṃ – karaṇattha
    • amhehi sambhataṃ puññasampadaṃ – kattvattha
  2. dative case
    • namo tassa bhagavato arahato – sampadānattha
    • sabbe devā anumodantu, sabbasampattisiddhiyā – sampadānattha
    • senāsanaṃ paṭisevāmi sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya – tadatthasampadāna
  3. ablative case
    • adinnādānā veramaṇī-sikkhāpadaṃ – apādānattha (virati)
    • avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ – *hetvattha *
    • āsavakkhayā’vahaṃ hotu, sabbadukkhā pamuñcatu – apādānattha
    • sataṃ samāgamo hotu, yāva nibbānappattiyā – apādānattha (with yāva)
  4. genitive / locative case
    • supaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho – sambandhattha chaṭthī
    • yo vadataṃ pavaro manujesu – niddhāraṇattha chaṭṭhī
    • sabbe bhāyanti maccuno – apādānattha chaṭṭhī
    • yattha ca dinna(ṁ) mahapphalamāhu, catusu sucīsu purisayugesu – sampadānattha sattamī
    • imesaṃ tesattatiyā ñāṇānaṃ sattasaṭṭhiñāṇāni sāvakāsādhāraṇāni – niddhāraṇattha chaṭṭhī
    • imameva kāyaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino – karaṇattha chaṭṭhī
    • ācariyo me bhante hohi, āyasmato nissāya vacchāmi – kammattha chaṭṭhī
    • imasmiṃ sati idaṃ hoti - bhavalakkhaṇa sattamī
    • surāmerayapāne pācittiyaṃ – nimittattha sattamī